Erzurum’un Mineral Deposu Tatlıları Hangileri

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan “Erzurum mutfağına ait coğrafi işaretli tatlıların besin değeri açısından incelenmesi” başlıklı araştırmada, Erzurum’un coğrafi işaretli geleneksel tatlılarının beslenme açısından taşıdığı özellikler ortaya konuldu.

Serkan Aslan ve Saniye Sözlü tarafından gerçekleştirilen çalışmada, Türk Patent ve Marka Kurumu Coğrafi İşaretler Portalı’nda yer alan tescil belgeleri incelendi. Araştırmacılar, BeBiS 9 yazılımı aracılığıyla Erzurum’a özgü 13 coğrafi işaretli tatlının enerji, karbonhidrat, protein, yağ, lif, vitamin ve mineral içeriklerini değerlendirdi.

En yüksek enerji Erzurum Pastası’nda

Araştırma sonuçlarına göre incelenen tatlılar arasında porsiyon başına en yüksek enerji değerine sahip ürün Erzurum Pastası oldu. Erzurum Pastası’nın enerji değeri 889,9 kilokalori olarak hesaplandı.

En düşük enerji değerine sahip tatlı ise 319,3 kilokalori ile Erzurum Hasuta oldu.

Karbonhidrat açısından da Erzurum Pastası öne çıktı. Üründe porsiyon başına 130,7 gram karbonhidrat bulunurken, Erzurum Pekmezli Kadayıfı 126,7 gram ile ikinci sırada yer aldı.

Şeker içeriğinde ise Erzurum Pekmezli Kadayıfı 100,2 gram ile ilk sırada bulunurken, Erzurum Demir Tatlısı 65,4 gramla onu takip etti.

Yağ ve lif açısından dikkat çeken tatlılar

Araştırmada yağ içerikleri de karşılaştırıldı. Erzurum Kuru Kayısı Kaysefesi, 33,6 gram toplam yağ içeriğiyle ilk sırada yer aldı.

Doymuş yağ asidi bakımından en yüksek değer ise Erzurum Peynir Helvasında belirlendi. Peynir helvasının doymuş yağ asidi miktarı 19,8 gram olarak hesaplandı.

Lif içeriğinde ise Erzurum Kavut Haşılı dikkat çekti. Kavut Haşılı’nın porsiyon başına 13,9 gram lif içerdiği tespit edildi. Aynı ürün, 814,1 miligram sodyum değeriyle de araştırmada öne çıkan tatlılardan biri oldu.

Dut Çullaması mineral içeriğiyle öne çıktı

Çalışmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de bazı geleneksel tatlıların mineral içerikleri oldu.

Erzurum Dut Çullaması, 1050,5 miligram potasyum, 406,0 miligram kalsiyum ve 10,4 miligram demir içeriğiyle mineral değerleri bakımından öne çıktı.

Erzurum Kuru Kayısı Kaysefesi ise araştırmada A vitamini açısından dikkat çekti. Çalışmada ürünün A vitamini değeri 3416,0 olarak raporlandı.

Araştırmadan porsiyon kontrolü vurgusu

Araştırmacılar, Erzurum’un coğrafi işaretli tatlılarının besin profillerinin birbirinden önemli ölçüde farklılık gösterdiğine dikkat çekti. Çalışmada bazı ürünlerin yüksek enerji, karbonhidrat, şeker ve yağ içeriğine sahip olduğu; bazı ürünlerin ise lif, vitamin ve mineral açısından kayda değer değerler taşıdığı ortaya konuldu.

Araştırmada elde edilen bulguların, toplumun beslenme alışkanlıkları ve halk sağlığı açısından önem taşıdığı belirtildi. Bununla birlikte geleneksel üretim yöntemlerinin ve yerel mutfak kültürünün korunmasının gastronomik sürdürülebilirlik açısından önemli olduğu vurgulandı.

Çalışmada, Erzurum’un kültürel mirasının önemli unsurlarından olan bu tatlıların tüketiminde porsiyon kontrolünün gözetilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Böylece geleneksel lezzetlerin kültürel değerinin korunurken dengeli beslenme yaklaşımının da sürdürülebileceği ifade edildi.