Nâzım Hikmet’in Erzurum’a Bakışı

İnsanlar muhafazakâr, dindar, sosyal demokrat veya milliyetçi gibi kimliklerle tanınabilir. Aynı durum şehirler için de geçerlidir. Erzurum genelde milliyetçi, muhafazakâr ve dindar kimlikleriyle Türkiye’de tanınan bir şehir. Şehir dışından gelenler Erzurumlulara, Erzurumlular da şehir dışından gelenlere bu kimlikler üzerinden bakabiliyorlar. İnsanlara kimlikler üzerinden bakmak, ön yargılara, insanların birbirlerini yanlış tanımalarına sebep olabiliyor. Örneğin Erzurumlular, özellikle muhafazakâr ve dindar kimliklerinden hareketle Nâzım Hikmet’e çoğunlukla olumsuz bakmışlardır. Nâzım’a “komünist veya ateist” diyerek ondan uzak durmuşlardır. Ne yazık ki bu zamana kadar Nâzım’la bilinçli ya da bilinçsiz olarak aynı değil, ayrı yönlerimiz öne çıkarılmış. Oysa Erzurumlular Nâzım’a, bazı şiirleri üzerinden bakabilseydi bu olumsuz bakıştan birçoğu uzak durabilecekti.

Bildiğim kadarıyla Nâzım, Erzurum’a gitmemiştir. Buna rağmen duyduklarından hareketle Erzurum ve Erzurumlular hakkında güzel şeyler düşünmüştür. Bunun sebebi kendinde hissettiği millî duyguyu ve vatanseverliği Erzurumlularda da görmesidir. Kuvâyı Milliye adlı şiir kitabından aynen alınan şu dizelerle Erzurum’u güzelleştirmiş ve Erzurumluların mertliğini övmüştür:

919 Temmuzunun 23’üncü günü
pek mütevazı bir mektep salonunda
in’ikad etti Erzurum Kongresi.
Erzurum’un kışı zorludur balam,
tandırında tezek yakar Erzurum,
buz tutar yiğitlerinin bıyığı
ve geceleyin karlı ovada
kaskatı katılaşmış, donmuş görürsün karanlığı.
Erzurum’da kavaklar, balam,
Erzurum’da kavaklar tane tane,
kavaklarda tane tane yapraklar.
Ve terden ve toz dumandan ve sinekten geçilmez
Erzurum’da yaz gelip de bastı mıydı sıcaklar.
Erzurum’un düzdür, topraktır damı.
Erzurum güzelleri giyer, balam,
incecik ak yünden ehramı.
Yürek boynun büker, balam,
Erzurumlu türkülere.
Halim selimdir Erzurum’un adamı
ve lâkin dönmesin gözü bir kere!…
Erzurum’da on dört gün sürdü Kongre :
orda, mazlum milletlerden bahsedildi
bütün mazlum milletlerden
ve emperyalizme karşı dövüşlerinden onların
(…)
Buna rağmen
İstanbul’da birçok hanımlar beyler, paşalar,
Türk halkından kesmişlerdi umudu
Yağdırıldı telgraflar Erzurum’a:
(…)
Fakat bu şekli halli kabul etmedi Erzurumlu.
Erzurum’un kışı zorludur, balam
buz tutar yiğitlerin bıyığı.
Erzurum’da kaskatı, dimdik ölür adam,
kabullenmez yılgınlığı…

Bence bu şiir, Erzurum’un tanıtımı için çok güzel bir şekilde kullanılabilir ve önemli bir caddesinde kalıcılaştırılabilir.