Milletimizin Manevi Önderlerinden Hacı Salih Efendi Hazretleri: Hayatı, Hizmetleri ve Mirası

Trabzon’un Çaykara ilçesi Akdoğan köyünde 1898 yılında doğan Hacı Salih Efendi Hazretleri, köklü bir ilim ve tasavvuf ailesinin evladı olarak dünyaya geldi. Babası Hanecizade Hacı Şerif Efendi, Trabzon’un önde gelen isimlerinden biri olarak tanınıyordu. Salih Efendi’nin dedesi İbrahim Hakkı Efendi’den aldığı ilk eğitim, onun daha çocuk yaşta hafız olmasını sağladı.

Ailesi kısa süre sonra Erzurum’un Pasinler ilçesine bağlı Çöğender köyüne taşındı. Bu nedenle Salih Efendi, “Çöğenderli” olarak anılmaya başladı. Küçük yaşlardan itibaren ilim ve tasavvufa yönelen Hacı Salih Efendi, devrinin büyük âlim ve mutasavvıflarından Hacı Ferşad Efendi’ye intisap etti. Ferşad Efendi, Nakşibendîliğin Gümüşhanevi koluna mensup olup 40 yıl müderrislik yapmış değerli bir âlim olarak biliniyor.

18 yaşına kadar ilimle meşgul olan Salih Efendi, daha sonra Erzurum ve çevresindeki köylerde irşad faaliyetlerine başladı. Gittiği her yerde insanlara manevi rehberlik yapan Hacı Salih Efendi, aynı zamanda Tortum’un Kisha köyünde imamlık yaptı ve burada Kadiri icazetini de aldı.

1924 yılında önce babasını, ardından dedesini kaybeden Hacı Salih Efendi, 1925’te askere gitti. Asker dönüşünde Çöğender köyünde kaldı ve kısa bir süre Pasinler’in Sivaslı Camii’nde imamlık yaptı. 1939 yılında ise kısa bir süre hapse girdi; bu dönemde Mahmut Vehbi Efendi ile birlikte geçirdiği yetmiş günün hayatında manevi açıdan önemli bir yer tuttuğunu ifade etmiştir.

Hacı Salih Efendi, 1947’de ilk haccını yaptı; hayatı boyunca tam 10 defa hac görevini yerine getirdi. 1952’de Hasankale depreminde göçük altında kalmasına rağmen sağ olarak kurtuldu. 1954-1956 yılları arasında Sivas, Denizli, Merzifon ve Çorum’da vaaz ve irşad faaliyetlerinde bulundu. Gittiği her yerde dokunaklı hitabeti, tevazu ve mahfiyeti ile tanındı.

1960’ta Sarıkamış’a bağlı Yeniköy’e yerleşen Hacı Salih Efendi, beş yıl burada imamlık yaptı ve yöre halkı tarafından büyük bir sevgiyle karşılandı. 1965’te Çöğender’e dönerek iki yıl orada kaldı, ardından Erzurum’a taşındı. 1971’de İstanbul’a yerleşti ve Küçükköy’de kısa sürede geniş bir sevenler çevresi edindi.

Hacı Salih Efendi, dünyaya hiçbir zaman önem vermemiş, hayatını tamamen insanlara hizmet ve ilim yoluna adadı. Sofrasında misafirsiz yemek yememeye özen gösteren Salih Efendi, Sünnet-i Rasûlullah’a sıkı bağlılığı ile de örnek bir hayat sürdü.

2 Şubat 1991’de vefat eden Hacı Salih Efendi, başlangıçta Esat Paşa Cami Haziresi’ne defnedildi. Ancak altı ay sonra izinsiz olarak Çöğender Köyü’ne nakledildi. Köy sakinleri mezarı gece yarısı açtıklarında, mübarek vücutlarının hiç bozulmadığını hayretle gözlemledi.

Hacı Salih Efendi’nin kabri halen Pasinler’e 12 km, Erzurum’a 26 km mesafedeki Çöğender köyünde bulunuyor. Türbesi dört sütun üzerine oturtulmuş, dikdörtgen planlı ve açık çevreli bir mimari yapıya sahip. Türbe yanında Hacı Salih Efendi adına inşa edilmiş bir cami de bulunuyor.

Milletimizin manevi önderlerinden biri olarak kabul edilen Hacı Salih Efendi Hazretleri, ilim, irşad ve hizmet hayatıyla hem yaşadığı döneme hem de gelecek nesillere ilham kaynağı olmaya devam ediyor.