Bir Şehrin Manevi Hafızası “Ahi Toman Baba”

Anadolu’da ahilik geleneğinin en önemli merkezlerinden biri olan Erzurum’da, şehrin manevi ve kültürel hafızasında önemli bir yere sahip olan     Türbesi yıllar süren ihmalin ardından yeniden ayağa kaldırılıyor. Narmanlı Camii’nin arka kısmında bulunan ve uzun yıllar evler ile gecekondular arasında adeta kaybolan tarihi türbe, başlatılan kamulaştırma ve restorasyon çalışmalarıyla hak ettiği değere kavuşmaya hazırlanıyor.

Erzurum’da ahilik teşkilatının öncü isimlerinden biri olarak kabul edilen Ahi Toman Baba’nın, 1300’lü yıllarda şehre gelerek ahilik teşkilatının gelişmesinde önemli rol oynadığı rivayet ediliyor. Kentte yüzyıllardır esnafın piri olarak kabul edilen Ahi Toman Baba’nın adı, yalnızca halk arasında anlatılan rivayetlerde değil, dönemin önemli seyyahlarından İbn Battuta’nın Seyahatnamesi’nde de yer alıyor.

İbn Battuta’nın Misafiri Oldu

1331 yılında Erzurum’a gelen ünlü Faslı seyyah İbn Battuta, seyahatnamesinde Ahi Toman Baba’nın tekkesinde misafir kaldığını anlatıyor. Battuta, Ahi Toman Baba’nın ileri yaşına rağmen hafızasının güçlü olduğunu, bastonla yürüdüğünü, ibadetlerini aksatmadığını ve misafirlerine bizzat hizmet ettiğini kaydederek onun şehirdeki saygın konumuna dikkat çekiyor.

Bu kayıt, Ahi Toman Baba’nın tarihî bir şahsiyet olduğunu ortaya koyarken, Erzurum’daki ahilik kültürünün de 14. yüzyılda güçlü bir şekilde varlığını sürdürdüğünü gösteren önemli belgeler arasında kabul ediliyor.

Defineciler Tahrip Etti, Yıllarca Unutuldu

Yakutiye ilçesi Tebriz Kapı semtinde bulunan türbe, yıllarca bakımsız kaldı. Çevresini saran evler nedeniyle görünmez hale gelen yapı, zaman içerisinde definecilerin hedefi oldu. Türbenin iç kısmında bulunan sandukalar zarar görürken, kitabesi de büyük ölçüde okunamaz hale geldi.

Harap durumdaki yapı, hem tarihçiler hem de Erzurumlu vatandaşlar tarafından yıllarca gündeme taşındı. Şehrin önemli kültür varlıklarından biri olarak görülen türbenin kurtarılması için çeşitli dönemlerde çağrılar yapılmasına rağmen somut adımlar uzun süre atılamadı.

Kamulaştırma Tamamlandı, Restorasyon Başladı

Son dönemde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Erzurum Büyükşehir Belediyesi, Yakutiye Belediyesi ve ilgili kültür kurumlarının ortak çalışmasıyla türbenin çevresindeki yapıların kamulaştırılması gerçekleştirildi. Yıkımların ardından tarihi yapı görünür hale gelirken, restorasyon projesi de uygulamaya alındı.

Uzmanlar, sekizgen planlı ve kesme taş malzemeyle inşa edilen yapının mimari özellikleri bakımından İlhanlı dönemini yansıttığını ifade ediyor. Restorasyonun tamamlanmasıyla birlikte türbenin hem ziyaretçilere açılması hem de Erzurum’un tarih ve kültür turizmine önemli katkı sağlaması hedefleniyor.

Ahilik Geleneğinin Yaşayan Merkezi

Osmanlı döneminde Anadolu’nun en güçlü esnaf teşkilatlarından birine sahip olan Erzurum’da ahilik kültürü uzun yıllar canlılığını korudu. Türkiye’nin birçok şehrinde lonca sistemi sona ererken, Erzurum’da esnaf teşkilatının Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar faaliyet göstermesi, şehrin bu alandaki ayrıcalıklı konumunu ortaya koyuyor.

Ahi Toman Baba Türbesi’nin yeniden ihya edilmesiyle birlikte, yalnızca tarihi bir eser restore edilmeyecek; aynı zamanda Erzurum’un asırlardır yaşattığı ahilik kültürü de gelecek nesillere aktarılacak önemli bir miras olarak yeniden hayat bulacak.